17 Oktobra, 2021 7:25 AM
Zovko Mobility

Povlačenje iz Afganistana oživilo debatu o evropskoj vojsci

Poslije povlačenja iz Afganistana, kao i uvijek kada je očigledno da Evropska unija (EU) zavisi od američke vojne moći, ponovo se iznose prijedlozi za stvaranje evropske vojske, prenosi danas Radio slobodna Evropa (RSE) ocjenu svjetskih medija.

Ipak, pred formiranjem jedinstvenih oružanih snaga nalazi se niz prepreka, od neophodne saglasnosti svih članica EU koje vide različite prijetnje po svoju bezbjednost, preko izdvajanja za odbranu, do zabrinutosti da bi se time podrio NATO.

Haotično povlačenje iz Afganistana, koje je već dovelo do preispitivanja među zapadnim zemljama zbog politike SAD, također je oživjelo višedecenijsku debatu unutar Evropske unije – da li je uniji 27 država potrebna sopstvena vojska, ističe The Washington Post.

EU je, kako piše američki list, u svom najidealističkijem smislu mirovni projekat – ekonomska međuzavisnost trebalo je da spriječi sukobe među članicama, dovodeći do stvaranja najvećeg trgovinskog bloka na svijetu, ali su neki od najistaknutijih evropskih političara godinama tvrdili da Unija, da bi bila prava globalna sila, treba da ima svoje odbrambene snage nezavisne od NATO-a i bez oslanjanja na SAD.

Obnovljena debata među evropskim liderima o stvaranju vojske EU također pokazuje sve veće frustracije s predsjednikom SAD Josephom Bidenom, koji je poručio svijetu “Amerika se vratila”, ali sprovodi spoljnu politiku koja odražava neke od pozicija njegovog prethodnika Donalda Trumpa.

Rasprave koje su donekle utihnule poslije Bidenove pobjede na izborima, ponovo su se pojačale pošto je odbio pozive da zadrži američke trupe u Afganistanu poslije 31. augusta, poslije čega su evropski lideri rekli da nisu imali drugog izbora nego da prekinu evakuaciju, ostavljajući hiljade svojih građana i afganistanskih saveznika.

Tema evropske vojske je kontroverzna i bremenita geopolitičkim pitanjima, dok mnogi stručnjaci kažu da su izgledi za stvaranje vojske EU u skorijoj budućnosti nerealni, piše Washington post.

List ukazuje na ocjene da je velika prepreka u stvaranju zajedničkih evropskih snaga, pa čak i koordinisane bezbjednosne strategije, uslov da se u EU spoljnopolitičke odluke donose jednoglasno, što već dugo usporava proces donošenja odluka.

Povlačenje SAD iz Afganistana biće “katalizator” da EU uspostavi svoju stalnu vojnu snagu, rekao je 2. augusta šef diplomatije Unije Josep Borrell, uprkos, kako piše The Guardian višegodišnjoj jalovoj raspravi i protivljenju članica.

Visoki predstavnik EU za spoljnu i bezbjednosnu politiku rekao je poslije sastanka ministara odbrane EU da je došao trenutak za uspostavljanje aktivnih ekspedicionih snaga EU, koje su neki visoki evropski političari opisali kao vojsku.

Borrell je rekao da su “nedostaci” u autonomiji bloka od SAD razotkriveni posljednjih mjeseci, pošto evropske vlade nisu uspjele da ubijede SAD da odlože vojno povlačenje s aerodroma u Kabulu kako bi osigurale sigurnu evakuaciju svojih državljana i Afganistanaca koji su radili sa zapadnim silama.

Glavne prepreke u osnivanju vojnih snaga EU su manjak investicija u odbranu među evropskim vladama i zabrinutost za podrivanje NATO-a, ocjenjuje Gardijan.

EU je 2007. osnovala dvije borbene grupe s po 1.500 vojnika, ali su one stalno nedovoljno popunjene i nikada nisu angažovane, uglavnom usljed sporova oko finansiranja.

Iako su poslije povlačenja iz Afganistana ponovo izneseni prijedlozi za stvaranje vojske EU, mnoge će i dalje biti “teško ubijediti” u taj projekat, ocjenjuje francuska televizija France 24 i ukazuje da dok zagovornici “strateške autonomije” EU od SAD kažu da pad Kabula treba da bude poziv na buđenje, drugi u tome ne vide egzistencijalnu prijetnju i zadovoljni su da budu mlađi partneri američke vojne moći.

Ipak, ukazuje France 24, ostaje pitanje da li će debakl u Afganistanu biti dovoljan da EU pomjeri s ideje na primjenu.

Mrtvorođeni prijedlozi o “snagama za brzo reagovanje” idu skoro četvrt vijeka unazad, kada da su evropski političari krajem devedesetih govorili da je neuspjeh Starog kontinenta da spriječi višegodišnje krvoproliće pred svojim vratima u jugoslovenskim ratovima, sve dok se SAD nisu umiješale, istakao potrebu za oružanim snagama EU.

U EU je 1999. dogovoren kontingent od 50.000 do 60.000 vojnika koji bi mogao biti raspoređen u roku od 60 dana, da bi 2007. osnovala mrežu od dvije “borbene grupe” sa po 1.500 vojnika iz svake članice, ali je na tome stalo.

Pored malih izdvajanja na odbranu među evropskim zemljama – samo devet od 28 evropskih članica NATO-a ispunjava cilj potrošnje na odbranu od dva odsto BDP-a – postoje i neslaganja oko toga šta predstavlja prijetnju po evropske zemlje.

Zagovornici oružanih snaga EU nezavisnih od Washingtona moraju da pridobiju skeptike, poput baltičkih zemalja i Poljske koje su izrazito oprezne u pogledu odbrambenog aparata koji bi isključio SAD, pošto je u njihovim očima egzistencijalna prijetnja Rusija, koja je s druge strane, za Njemačku geopolitička nevolja ali i ključni energetski partner, a za Mađarsku saveznica.

Svaki put kada postane očigledno da se EU vojno oslanja na SAD, širom kontinenta oživljava debata o evropskoj vojsci koja se svaki put pretvara u močvaru mutnih i neobavezujućih izjava o praktičnim pitanjima i političkoj stvarnosti, piše Politico.

Zasad, ni posle povlačenja iz Afganistana nije drugačije, ocjenjuje Politico, mada sile u EU, poput Njemačke i Francuske podržavaju razvijanje zajedničkih snaga, dok i neki visoki odbrambeni zvaničnici, uključujući iz Portugala i Italije, pozivaju svoje kolege da ozbiljno razmotre tu ideju.

Zagovornici zajedničke odbrane EU insistiraju da će turbulentni kraj u Afganistanu promijeniti igru, dok u odsustvu jedinstvene želje za pravom vojskom EU, diplomate kažu da bi manja grupa evropskih zemalja mogla umjesto toga odlučiti da stvori svoje zajedničke snage.

Iako nikada nije ostvaren dogovor lidera EU iz 1999. o snagama za brzo reagovanje s 50.000 ljudi, ranije ove godine se 14 članica EU, uključujući Njemačku i Francusku, udružilo da oživi tu ideju, sada predlažući brigade s 5.000 ljudi.

Borrell je nedavno u intervjuu za italijanski list Corriere della Sera predvidio da će te zemlje eventualno same krenuti u ostvarenje te ideje ako je ne prihvati cijela EU. “Ako ne bude jedinstva, prije ili kasnije će grupa zemlja odlučiti da ide sama pošto neće prihvatiti da budu zaustavljene”.

federalna.ba/Beta

RH Saloni Živinice