24 Oktobar, 2017 1:03 AM
Zovko Mobility

Nobelova nagrada iz fizike za Einsteinove talase

Nobelova nagrade za fiziku za 2017. ove godine je dodijeljena za rad na polju gravitacionih talasa, saopštila je danas Švedska kraljevska akademija nauke u Stockholmu.

Nagrađeni naučnici Rainer Weiss, Kip Thorne i Barry Barish iz opservatorije LIGO potvrdili su teoriju postojanja tih talasa koje je prije jednog vijeka predvidio Albert Einstein.

“Ovo je nešto potpuno novo i različito, nešto što otvara neviđene svijetove”, navodi se u obrazloženju izbora. Naučnici će podijeliti novčani dio nagrade u iznosu od devet miliona švedskih kruna (1,1 miliona dolara).

“Pred onima koji uspiju da posmatraju ove talase i interpretiraju njihovu poruku je bogatstvo otkrića”, dodaje se u saopštenju.

Švedska akademija navodi da je 14. septembra 2015. godine prvi put izvršeno posmatranje gravitacionih talasa u svemiru, čije je postojanje predvidio Albert Einstein prije 100 godina. Ti talasi nastali su usljed sudara dvije crne rupe i bilo je potrebno 1,3 milijardi godina da stignu do dektektora laserske opservatorije LIGO u SAD.

Weiss je rođen u Berlinu 1932. godine, a doktorirao je na Tehnološkom institutu u Massachusettsu 1962. godine. Predavao je fiziku na više američkih univerziteta.

Barish je rođen 1936. godine u američkoj državi Nevadi i predaje fiziku na Tehnološkom institutu Kalifornije.

Thorne je predavač teoretske fizike na Tehnološkom institutu Kalifornije, a rođen je 1940 godine u američkoj državi Utah.

Opaženi gravitacioni talasi su posljedica sudara dvije crne rupe i trebalo im je 1,3 milijarde godina da stignu do Zemlje gdje ih je zabilježio detektor LIGO (Laserska interferometarska opservatorija za gravitacione talase) u SAD. Signal je bio izuzetno slab kada je stigao do Zemlje, ali je najavio revoluciju u astrofizici, pošto su gravitacioni talasi potpuno nov način posmatranja najekstremnijih događaja u svemiru, naveo je Nobelov komitet.

LIGO je projekat na kojem radi više od 1.000 istraživača u više od 20 zemlja. Dobitnici Nobelove nagrade su zahvaljući svom “entuzijazmu i odlučnosti bili neprocjenjivi za uspeh LIGO-a”, navodi se u saopštenju.

Rainer Weiss s MIT-a rekao je za AP da je nagrada priznanje za rad hiljade ljudi.

Einsteinova opšta teorija relativiteta iz 1915. je predvidjela postojanje gravitacionih talasa, ali je on sam sumnjao da će ikada biti uhvaćeni.

Rezultati posmatranja koja su predvodili Nobelovi laureati su objelodanjeni nekoliko meseci pošto su uhvaćeni gravitacioni talasi. Pored toga što su uočili gravitacione talase, posmatranja su naznačila da u svemiru postoje crne rupe masom 30 do 60 masa Sunca i da se one mogu sudariti. Nakratko, gravitaciona radijacija iz sudara crnih rupa je bila mnogo jače nego svjetlost svih zvijezda u vidljivom svemiru.

Nakon sudara gravitacioni talasi su se proširili svemirom, kao što se šire talasi površinom vode kad u nju padne kamen. Iako se kreću brzinom svjetlosti, bilo im je potrebno hiljade miliona godina da stignu na Zemlju, a onda je 14. septembra 2015. u 11.51 po srednjoevropskom vremenu, mali drhtaj uhvaćen u laboratorijama LIGO.

Prema Einsteinovoj teoriji četvorodimenzionalan prostor-vrijeme vibrira s gravitacionim talasima koji se stvaraju kada se masa ubrza.

Crne rupe je, kao i gravitacione talase, predvidjela Eisteinova teorija iz 1915. godine. Više od 50 godina većina naučnika je bila ubijeđena da crne rupe postoje kao teorijska posljedica Einsteinove teorije, ali da zapravo ne postoje u svemiru.

Postojanje gravitacionih talasa je prvi put prihvaćeno krajem 50-ih kada su nova izračunavanja pokazala da mogu nositi energiju i da bi zato mogli biti mjerljvi. Od tada se radi i na njihovom posmatranju ali su to naučnii uspjeli tek 2015. sto godina nakon objavljivanja Eisteinove opšte teorije relativiteta koja ih je predvidjela.

federalna.ba/Beta

RH Saloni Živinice